Bir Gün Herkes Yeşil Yakalı Olacak


İş dünyasındaki konumunuz, toplumun sizi beyaz yakalı ve mavi yakalı olarak tanımlamasını sağlar. Eğer beyin gücü gerektiren, klişe bir tanımla “masa başı” bir iş yapıyorsanız bir beyaz yakalısınız demektir. Ancak örneğin bir fabrikada makine başında çalışıyorsanız ve kol gücünüz ön plandaysa bir mavi yakalı haline gelirsiniz. Dünyanın 21. yüzyılla birlikte yaşadığı dönüşüm, bu iki ana segmentin arasına bir yenisinin katılmasını sağladı: Yeşil yakalılar.

Yeşil yakalı tanımı, temelde yaptığı iş beyaz ya da mavi yakalı olmasına bakılmaksızın daha çevreci, daha enerji verimliliği odaklı ve sürdürülebilir bir dünyanın ihtiyacı olan iş kollarını kapsıyor. Örneğin bir bankanın kredi bölümünde görev alıyor olabilirsiniz. Ancak sorumlu olduğunuz konu, şirketlere enerji verimliliği sağlayacak projelerde verilecek kredilerse siz de bir yeşil yakalısınız demektir.

Durumu bir mavi yakalı açısından ele aldığımızda ise enerji sektörü en uygun seçenek olarak karşımıza çıkıyor. Örneğin kömür yakan bir termik santralde çalışıyorsanız bu sizi mavi yakalı haline getirir. Ancak çalıştığınız yer rüzgar ya da solar gibi yenilenebilir enerji kaynaklarıyla enerji üretiyorsa yaka renginiz değişir ve yeşil yakalı haline gelirsiniz.

Birkaç örnek daha; Amfiweb’de daha önce yazdığımız endüstriyel ekolojistlik, yeşil yakalı tanımının en ideal karşılıklarından biri. Enerji verimliliği uzmanları, çevre mühendisleri, şirketlerde sürdürülebilirlikle ilgili çalışmalardan sorumlu olanlar, atık yönetimi, temiz su kullanımı, farklı sektörlerdeki şirketlerde ürünlerinin karbon ayak izini düşürmekten sorumlu olan mühendisler ya da pazarlamacılar ve bunlara benzer pek çok iş yeşil yakalı tanımına giriyor. En üst düzeyde ise CSO olarak adlandırılan Chief Sustainability Officer’lar bulunuyor. Kimi şirketlerde bu konuma eş ya da altında konumlandırılmış Chief Green Officer (CGO) ya da Chief Environmental Commitment Officer (CECO) ünvanlı kişilere de rastlamak mümkün. Ünvanları çeşitlendirmek mümkün: Sürdürülebilirlik Direktörleri, Sürdürülebilirlik Programı Direktörleri, Kurumsal Sürdürülebilirlik Süreç Yönetimi Müdürleri… Bu yazıyı okuyan öğrencilerin iş dünyasındaki ünvan zenginliği karşısında şaşırmaması gerektiğini, diplomanızda yazanla kartvizitinizde yazacak olanın çok farklı olabileceğini söyleyelim.

Dünyada Yeşil Yakalıların Sayısı

Bu konuda yapılmış çok sayıda araştırma bulunsa da gerçek toplamı verme konusunda yetersiz kalabiliyorlar. Konuya enerji sektörü açısından bakarsak Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı’nın (IRENA) istatistikleri bu sektör için doğru rakamı vermeye yaklaşıyor. Kurumun Mayıs 2015 tarihli raporuna göre dünya genelinde 164 ülke yenilenebilir enerjiye dair hedeflerini açıklamış durumda. Bu kapsamda, yani yenilenebilir enerji alanında istihdam edilenlerin sayısı 8 milyona yaklaşıyor. Liderlik 3,4 milyon yeşil yakalı ile Çin’de. Ancak Çin’deki bu sayının sadece IRENA’nın tanımladığı enerji alanında (solar enerji, rüzgar enerjisi, biyoyakıtlar, jeotermal vb.) olduğunu, yukarıda bahsettiğimiz farklı sektörlerdeki şirketlerin sürdürülebilirlik ve çevreyle ilgili çalışanlarını kapsamadığını belirtelim.

Dünyada yenilenebilir enerji alanında çalışan kişi sayısı.
Dünyada yenilenebilir enerji alanında çalışan kişi sayısı.

İngiltere’de 6 milyona yakın çalışanın, 52 farklı birlik üzerinden üye olduğu Trades Union Congress (TUC) ile Greenpeace’in ortaklaşa hazırladığı bir rapor, sadece İngiltere değil, dünyanın farklı ülkelerindeki yeşil yakalıların sayısını ortaya koyma açısından faydalı bir kaynak. “Green collar nation – a Just Transition to a low-carbon economy” başlıklı rapor, Cambridge Econometrics, WWF gibi kaynaklardan elde ettiği verileri bir araya getirmiş. Ekim 2015 tarihli 31 sayfalık raporun tamamına bu linkten erişebilirsiniz.

Bununla birlikte Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), yazının başında belirttiğimize benzer bir sınıflamayla “green jobs”, yani yeşil yakalıların sayısının tüm dünyada –tanımlanan gruplara göre değişmekle birlikte- 15 ila 60 milyon arasında olduğunu açıklıyor.

Türkiye’de Yeşil Yakalılar

Dünyadaki sayıları tanımlarken kullandığımız farklı sektör ve iş kollarından yeşil yakalıların çıkması Türkiye için de net bir sayı vermeyi olanaksız bırakıyor. Bununla birlikte kamu tarafı için net bir sayı vermek mümkün. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Çevresel İstihdam, Gelir ve Harcama İstatistikleri başlığı altında çevresel faaliyetlerde istihdam edilen kişi sayısını açıklıyor.

TÜİK’in çevresel harcamalar kapsamında tanımladığı iş grupları atık yönetimi, su hizmetleri, atıksu yönetimi hizmetleri ve diğer konular olarak sıralanıyor. 7 Ocak 2015’te yayınlanan ve 2013 yılı verilerini açıklayan bültene göre 2013 yılında toplam çevresel harcamaların yüzde 77,4’ü kamu sektörü tarafından, yüzde 22,6’sı ise özel sektör tarafından gerçekleştirilmiş. Aynı açıklamada, kamuda en büyük payı yüzde 80 ile belediyelerin aldığı görülüyor. Toplam çevresel harcamaların gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) içindeki oranı ise yüzde 1,2.

TÜİK, bu veriler ışığında kamu kuruluşları, il özel idareleri, girişimler ve organize sanayi bölgelerinde çevresel faaliyet kapsamında istihdam edilen kişi sayısını yine 2013 yılı için 65 bin 124 olarak veriyor. Cinsiyet dağılımında ise kadınların sadece yüzde 10’luk bir orana sahip olduğu görülüyor. Bunda, değerlendirme kapsamına alınan işlerin çoğunlukla mavi yakalı diyebileceğimiz ve kol gücü gerektiren işler olmasının da etkisi var.

Özel sektör içinse net bir bilgi vermek şu an için mümkün değil. Ancak kaynak olarak Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO), Türkiye’deki örnek uygulamalara yer veren raporuna bakmak faydalı olacaktır. “Decent Work in the Green Economy – Business Cases From Turkey” başlıklı rapor, yeşil ekonomi sınıfında yapılan çalışmaları özetliyor. Rapordaki değerlendirmelerin sadece enerji sektörü odaklı olmadığını, yazıda açıklamaya çalıştığımız genel bir yeşil yakalı tanımını kapsadığını belirtelim.

Eczacıbaşı çalışanlarının görevlerine göre yaka renkleri sınıflandırması.
Eczacıbaşı çalışanlarının görevlerine göre yaka renkleri sınıflandırması.

Türkiye’den Eczacıbaşı, Boyner, Schneider Elektrik, Arçelik, Pastoral Vadi Ekolojik Yaşam Çiftliği, Recydia Atık Yönetimi, Soyak Holding, Ekol Lojistik ve Siemens’in çalışmalarına yer verilen rapor bu yolda ilerlemek isteyen şirketler için de bir referans niteliğinde.

Bir Gün Herkes Yeşil Yakalı Olacak

İddalı bir başlık gibi gelebilir ancak dünyanın ve dünya ekonomisinin küresel ısınma, iklim değişiklikleri ve artan çevre bilinci nedeniyle daha fazla yeşil yakalının iş dünyasında olacağı görülüyor. Bu iddianın gerçek olabilmesi için şartların uygun olduğunu söylemek mümkün. Her geçen gün çok daha fazla kişi daha çevreci ürün ve hizmet talep ediyor. Diğer yandan enerji verimliliği gibi bir konu, doğrudan şirketlerin maliyetlerini düşürüyor. Bu trendin devam edeceği ise neredeyse tüm dünyanın ortak görüşü. Kim bilir, bu yazıyı okuyan bir öğrenciyseniz siz de günün birinde yeşil yakalı olarak tanımlanabilirsiniz.

Manşet görseli: posttypography.com

PAYLAŞ
2000 yılından bu yana başta teknoloji odaklı yayınlar olmak üzere içerik üretiyor. Halen teknoloji, enerji, kamu, sağlık ve eğitim gibi farklı sektörlerdeki kurumlar ve yöneticileri için içerik danışmanlığı yapıyor. Amfiweb için hazırladığı özel dosyalarla geleceğin iş dünyası temsilcilerine rehberlik ediyor.